Пойтахтда ККУ бошқаруви соҳасида яна қайта тақсимлаш жараёни бошланди. Мана неча йилдирки унинг ташаббускорлари якуний нуқта қўйишга ҳаракат қилмоқда. Эндиликда қолган уй-жойлар мулкдорлари ширкатлари ва бевосита мулкдорлар бошқарувидаги уйларни БКга қўшиш учун уларни бартараф этишга киришилди. Булар илгари бузиб бўлмайдиган энг мустаҳкам тузилмалардир. Улар ўзларининг ҳаётийлигини исботлашга муваффақ бўлдилар, бошқарув усулини танлаш эркинлигининг қонун билан кафолатланган ҳуқуқини ҳимоя қилдилар ва аҳоли уларнинг ишидан мамнун.
Аммо ижтимоий тармоқлар яна фуқароларнинг шикоятларидан тўлиб-тошмоқда. Тошкентда Уй-жой фонди инспекцияси ходимлари томонидан уй-жойлар мулкдорлари ширкатларини оммавий текшириш бошланди. Бундан олдин бир қатор туман ҳокимликларида йиғилишлар ўтказилиб, уларда ширкатлар ва бевосита бошқарув раҳбарларига БКга ихтиёрий равишда ўтиш таклиф қилинди. Бўйсунишдан бош тортилгач, амалдорлар ёндашувни ўзгартирдилар ва аввалги йиллардаги қўпол тазйиқларга муқобил йўл топдилар. Бошқарув органларини йириклаштиришга «юмшоқ» зарба берувчи куч уларга мўл-кўлчилик каби ёғилган текширувлар бўлди.
Бундай ёндашув аслида тўғрими
Ширкат раҳбарлари арзимас қоидабузарликлар учун олдиндан кўрсатма бермасдан жарима солинишига дуч келганликларидан шикоят қилмоқдалар. Ушбу қоидабузарликлар уйларнинг техник ҳолати ёки аҳоли хавфсизлигига жиддий таъсир кўрсатмайди. Масалан, уйда эълонлар тахтаси йўқлиги, талабномалар дафтари ип билан боғланмаганлиги ёки рақамланмаганлиги, бир хонадонли ширкатнинг АДСда инспекторлар талаб қилганидек, учта (?) эмас, балки битта ходимнинг борлиги ва ҳоказолар жарима солиш учун асос бўлиши мумкин.
Текширувчилар ХУЖШга бир неча марта келиб, БКга ўтишни маслаҳат беришади. Акс ҳолда, учта қоидабузарлик учун учта жарима солинади, ширкат бошқарув ташкилотлари реестридан чиқарилиши ва уйлар БКга ўтказилиши мумкин. Ўтган йилларда ислоҳотчилар ХУЖШ раҳбарлари ва аҳолисини қандай даҳшатга солганини эслайдиган бўлсак, бу пухта ўйланган схема.
Ширкат раисларининг сўзларига кўра, бугунги кунда ХУЖШ ёпилиши мумкин бўлган қоидабузарликлар жиддий эмас. Инспектор ширкат уларни тезда тузатишга тайёрлигини кўради, аммо бунга йўл қўймайди – дарҳол жаримага тортади. Гарчи у дастлаб қоидабузарликни бартараф этиш тўғрисида кўрсатма беришга ҳақли бўлса-да, бундай қилмаяпти, ХУЖШ эса кўрсатмани бажариб, ишни давом эттирган бўларди.
Текширувчилар ширкатлар ишида асосий нарсани кўришни хоҳламайдилар: таъмирланган ертўлалар, томлар, коммуникацияларнинг ҳолати, қарздорларнинг йўқлиги. Чунки улар бошқарув органларини йириклаштириш кампаниясига қўшилган, деб ҳисоблайди раислар.
Кўпроқ – яхшироқ дегани эмас
Эслатиб ўтамиз, бу жараён бир неча йил олдин қабул қилинган бошқарув органларини йириклаштириш ва оптималлаштириш йўналишининг давомидир. Ўшанда уй-жой мулкдорлари ширкатлари, кичик БКлар ва бевосита бошқарувдаги уйлар раҳбарларини кўп қаватли уйларни амалдорлар томонидан кўрсатилган БКларга ўтказишга мажбур қилишган. Ислоҳотчилар ўз ҳаракатларини ҳокимларнинг амалдаги қонунларга зид равишда қабул қилинган баённома қарорлари билан асосладилар. Жараён жуда оғриқли, босим остида, аҳолининг фикрини, умумий йиғилишларнинг қарорларини ҳисобга олмасдан, кўпинча сохта баённомалар асосида ўтди. Дастлаб «Бир маҳалла – бир БК» чизмаси бўйича, кейинчалик «Бир мавзе – бир маҳалла» чизмаси бўйича. Кейин нима бўлишини аҳолига маълум қилишмайди.
Аммо бу ҳолат ККУ ҳолатига яхши таъсир кўрсатмади. Аҳоли бунга қарши, чунки 100 ва ундан ортиқ кўп қаватли уйларни бирлаштирган улкан биноларда шаффофлик йўқ. Жойлар мулкдорлари ўз уйларини бошқаришда иштирок этиш, бошқарув органи ишини, ўз маблағлари ҳаракатини назорат қилиш имкониятидан маҳрум. Ўтган йил охирида Сенат томонидан Вазирлар Маҳкамасига бошқарув компаниялари хизматлари сифати юзасидан сўров юборилгани бежиз эмас. Бунга фуқароларнинг БК иши устидан минглаб шикоятлари сабаб бўлди.
Синчковлик билан назоратми?
Бугунги вазиятда ХУЖШ раҳбарлари текширувларни нохолис деб ҳисобламоқда: улар танлаб ва нохолислик билан ўтказилмоқда. Гарчи аҳоли кўпинча БК ишидан шикоят қилса-да, барча эътибор ширкатларга қаратилган. Агар бошқарув компанияларига қоидабузарликни тузатиш имконини берувчи кўрсатмалар берилса, ширкатларга дарҳол маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома ёзилади. Маълум қилинишича, аллақачон ХУЖШ раислари судларда жарималар тўғрисидаги қарорларга эътироз билдирган ҳолатлар мавжуд. Албатта, ҳар қандай тизим вақт ўтиши билан такомиллаштиришни талаб қилади. Аммо, шубҳасиз, у қонунлар доирасида ишлаши керак, фақат кимдир хоҳлагани учун уларни остин-устун қилмаслиги керак. ККУни бошқаришнинг ҳар учала усули ҳам амалдаги НҲҲларга мувофиқ, самарали ва холисона назорат остида бу билан самарали шуғулланиш имконини беради. Қонунлар билан мусобақалашиш ёки уларга ҳуқуқий доирадан четга чиқувчи ўз манфаатларини қарама-қарши қўйиш ҳеч қандай яхшиликка олиб келмайди.
«Уй-жой-коммунал хўжалиги» бўлимини махсус мухбиримиз Ирина ГРЕБЕНЮК олиб боради.