2026 йил 1 июлдан бошлаб пойтахтдаги кўп қаватли уйларни бошқариш соҳаси тўлиқ рақамли технологияларга ўтказилади. 2027 йилда эса республиканинг барча ҳудудларида рақамлаштириш йўлга қўйилади. Бу Президентнинг «Кўп квартирали уйларни бошқариш тизимини янада такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-48-сон қарорида (05.02.2026 йилдаги ПҚ-48-сон, кейинги ўринларда – ПҚ-48-сон) назарда тутилган.
Рақамли технологияларга катта умид боғланмоқда. Бошқа чора-тадбирлар билан бир қаторда мажбурий бадаллар ва тўловлар, умумий мол-мулкни ижарага беришдан тушган маблағлар ҳисобини тўлиқ шаффоф ҳисоб-китоблар тизимига ўтказиш дебиторлик қарзларини қисқартиришга, ҳисоб-китоблар тизимининг шаффофлигини таъминлашга, ККУни бошқариш соҳасида яширин иқтисодиётни қисқартиришга ёрдам беради.
Ҳужжат ижтимоий тармоқларда муҳокама қилинмоқда. «СБХ» газетаси унинг асосий қоидаларини шарҳлашда давом этади, чунки ҳужжат ККУлардаги жойлар мулкдорлари, ижарачилар, биноларни ижарага олувчилар каби кенг доирадаги шахсларнинг манфаатларига у ёки бу тарзда таъсир кўрсатади.
ККУни бошқариш – фақат «Mening uyim» тизими орқали
Кўп қаватли уйларни бошқариш фақат «Mening uyim» ахборот биллинг тизими (АБТ) орқали амалга оширилади. Гап ККУда умумий йиғилишлар ташаббуси билан чиқиш, ўтказиш ва қарорлар қабул қилиш; ишларни режалаштириш; шартномалар тузиш; бошқарувчилар томонидан ҳисоботлар тақдим этиш; аҳоли мурожаатларини қабул қилиш ва кўриб чиқиш ва бошқалар ҳақида бормоқда.
Бунда дарҳол аҳолининг рақамли саводхонлиги, шунингдек ахборот тизимининг барқарор ишлаши масаласи пайдо бўлади. Бошқарувчилар «Mening uyim» ишидаги узилишлардан шикоят қилаётган бир пайтда, уни қайта кўриб чиқиш зарур. Аҳоли бу форматда ишлашга тайёр бўлиши керак.
Кўпчилик жорий этилаётган чора-тадбирлар тайёрланмаган заминга тушса, кутилган натижани бермайди, деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, уларнинг бир қисми амалдаги қонунларга зиддир. Ўзгаришлар ташаббускорлари эътироз билдирмоқда: бошқарувчилар ва фуқароларга тайёргарлик кўриш учун беш ой вақт берилади.
Ҳужжатнинг ККУ бошқарув соҳасини рақамлаштиришга оид айрим бандларига тўхталиб ўтамиз.
Нақд пул билан тўлаш тақиқланади
Умумий фойдаланишдаги мол-мулкни сақлаш ва таъмирлаш учун мажбурий тўловларни нақд пулда тўлаш тақиқланади. Аҳоли уларни банк карталари, электрон тўлов тизимлари ёки банк кассалари орқали тўлаши керак бўлади.
Бу аҳолининг энг заиф қатлами учун муаммолар туғдириши мумкин. Булар асосан мобиль телефони, банк картаси бўлмаган кексалардир. Улар интернетга эга эмас, электрон тўлов хизматлари орқали тўловларни амалга ошира олмайди. Бу чеклов ҳисоб-китобларнинг шаффофлигини таъминлаш, яширин секторни камайтиришга қаратилгани аниқ. Аммо республикада нақд пул билан тўлаш тақиқланмаган бўлса-да, кўпчилик бу янгиликни фуқаролар ҳуқуқларининг бузилиши деб баҳоламоқда.
Аризалар ва мурожаатлар «Mening uyim» орқали
Барча мурожаатлар, ариза ва шикоятлар бошқарув органига «Mening uyim» тизими орқали юборилади.
Баъзи бошқарув органларида аризаларга қандай муносабат билдирилишини ҳисобга олсак, аҳолида оптимизм пайдо бўлмайди, бу электрон шаклда тезроқ бўлади. Бундан ташқари, яна рақамли саводхонлик масаласи. Ҳамма электрон шаклда ариза тузиб, юбора оладими?
Ҳар бир хонадон учун – алоҳида ҳисобрақам
Ҳар бир кўп квартирали уй учун алоҳида банк ҳисобварағи (жой мулкдорлари номига) очилади. Бу мажбурий тўловлар, ижарага беришдан ва умумий мол-мулкдан фойдаланишдан тушган маблағлар ҳисобини алоҳида-алоҳида юритиш учун қилинади.
Бу моҳиятан янги норма бўлиб, қўшимча тушунтиришларни талаб қилади. У жойлар мулкдорлари маблағлари ҳаракатининг шаффофлигини таъминлашга қаратилган. Аммо баъзи БКларда 200 тагача ва ундан ортиқ кўп қаватли уйлар бўлса, ҳар бир хонадон учун банк ҳисобрақамларини очиш нимага олиб келади.
Бошқарувчиларнинг мулкдорлар маблағларидан фойдаланиши чекланади
Бошқарувчи кўп квартирали уйнинг банк ҳисобварағидаги маблағлардан фақат жорий ой учун йиллик иш режасида ва харажатларнинг ҳар бир тури бўйича сметада назарда тутилган суммалар доирасида фойдаланишга ҳақли. Электр энергияси ва аварияларни бартараф этиш харажатлари бундан мустасно. Қўшимча харажатлар умумий йиғилиш қарори асосида молиялаштирилади.
Аҳоли ўз уйига банк ҳисобварағини очиб, уни бошқарувчига топширади ва ўз маблағларини бошқаришни ишониб топширади. Ушбу функцияларни ўтказишнинг аниқ регламенти зарур. Бошқарувчи фақат жорий ой учун гаровга қўйилган маблағлар билан иш юритиши мумкин. Бу, албатта, аҳолининг тўловларни тўламаслиги, авария ҳолатлари, қурилиш материалларининг қимматлашиши ва бошқаларни ҳисобга олсак, реал эмас. Қўшимча харажатларга «рухсат» бериш учун доимий равишда умумий йиғилишлар ўтказилиши бироз шубҳали туюлади. Катта эҳтимол билан, бу банд амалда ишламайди ва умумий йиғилишларнинг қарорлари сохта бўлади.
Мулкдорларнинг даромадларига нималар киради
ПҚ-48-сон қарордан шуни эслатиб ўтамизки, ККУдаги жойлар мулкдорларининг даромадлари умумий мол-мулкни ижарага беришдан, мобиль алоқа антенналарини ўрнатишдан, рекламани жойлаштиришдан олинган даромадлар, умумий мол-мулкдан фойдаланиш ва ижарага беришдан олинган бошқа шунга ўхшаш тушумлар ҳисобланади. Мулкдорларнинг даромадлари мажбурий тартибда кўп квартирали уйнинг банкдаги ҳисобрақамига ўтказилади.
Электр энергияси учун тўловлар устувор ҳисобланади
ККУнинг банк ҳисобварағидаги маблағлар сметага мувофиқ ҳар ойда биринчи навбатда уйдаги электр энергияси учун тўловга йўналтирилади. Хонадон эгалари шуни ёдда тутишлари лозим: агар улар ҳар ойнинг 15-санасигача уйнинг банк ҳисобварағига мажбурий тўловларни амалга оширмаса, қарздорлик тўлиқ қоплангунга қадар унинг электр энергияси учун тўловларини қабул қилиш тўхтатилади.
Бир хонадоннинг маблағи иккинчисининг эҳтиёжи учун ишлатилиши мумкин
Авария ҳолатларини тезкорлик билан бартараф этиш учун бир уйнинг маблағлари шу бошқарувчи бошқарувидаги бошқа уйнинг эҳтиёжлари учун ишлатилиши мумкин. Авария бартараф этилгандан сўнг, «Mening uyim» тизимида мажбурий тартибда ҳисобот жойлаштирилиши лозим.
Аммо бунда маблағларидан фойдаланмоқчи бўлган уй эгаларининг розилигини, шунингдек ушбу маблағларни қайтариш кафолатларини олиш лозим. Худди шундай норма «Кўп квартирали уйларни бошқариш тўғрисида»ги Қонунда (07.11.2019 й. ЎРҚ-581-сон) мавжуд. Қонуннинг 39-моддасида белгиланишича, ХУМШ умумий йиғилиши бир уйдаги жойлар мулкдорларининг маблағларидан бошқа уй эҳтиёжлари учун фойдаланиш, кўрсатиб ўтилган маблағлар ҳисобини юритиш тартибини белгилаши мумкин.
Мажбурий тўловлар кечиктирилганлиги учун пенялар
ККУдаги жойлар мулкдорлари мажбурий тўловларни ойнинг 15-санасигача тўлашлари керак. Акс ҳолда, қарздорликнинг асосий суммасига кечиктирилган ҳар бир кун учун пеня ҳисобланади: юридик шахслар учун 0,4%, жисмоний шахслар учун 0,1%, бироқ ҳар бир ой учун кечиктирилган тўлов суммасининг 50%идан кўп бўлмаган миқдорда. Ҳисобланган пеня тенг улушларда ККУнинг банк ҳисобрақамига ва «Mening uyim» харажатларини қоплашга йўналтирилади.
Бир томондан, бу йиллар давомида тўламайдиган ва виждонли тўловчилар – қўшнилари ҳисобига яшайдиган қарздорларга қарши курашда ижобий қадамдир. Бошқа томондан, қарздорлик асоссиз бўлиши мумкин (мос равишда пеня ҳам). Булар БКнинг ҳаракатсизлиги ёки сифатсиз хизматлар кўрсатиши туфайли аҳоли тўловни тўхтатадиган ҳолатлардир. Ҳисобланган пенянинг 50%ини «Mening uyim» харажатларини қоплашга ўтказиш масалалари юзага келмоқда. Бу бегона ташкилот бўлиб, уни аҳоли таъминламаслиги керак, деб ҳисоблайди бошқарувчилар.
Чораклик ҳисоботлар
Бошқарувчи ҳар чорак якуни бўйича «Mening uyim»да бажарилган ишлар, банк ҳисобидаги даромадлар ва харажатлар сметасининг ижроси тўғрисида ҳисобот тайёрлайди.
«E-auksion» орқали ижарага бериш
ККУнинг умумий мол-мулкини ижарага бериш «E-auksion» электрон савдо платформаси орқали амалга оширилади. Бунда барча маблағлар (кимошди савдосини ўтказиш харажатлари бундан мустасно) кўп квартирали уйнинг банк ҳисобрақамига ўтказилади.
«Уй-жой-коммунал хўжалиги» бўлимини махсус мухбиримиз Ирина ГРЕБЕНЮК олиб боради.