Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори
Ўзбекистон иқтисодиёти учун тизимли аҳамиятга эга йирик корхоналар томонидан банк кредити ва ташқи қарзларни жалб қилишни тартибга солиш, уларнинг бошқарув органлари ва банк ваколатли органларининг бу борадаги масъулиятини ошириш, мамлакатнинг макроиқтисодий барқарорлиги учун юзага келиши мумкин бўлган йирик қарздорлар билан боғлиқ хатарларни бошқариш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Йирик корхоналар билан боғлиқ хатарларни бошқариш бўйича мувофиқлаштирувчи комиссия (кейинги ўринларда – Мувофиқлаштирувчи комиссия) ташкил этилсин.
Қуйидагилар Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг асосий вазифалари ва фаолияти йўналишлари этиб белгилансин:
алоҳида мониторингни талаб этувчи тизимли аҳамиятга эга йирик корхоналар (кейинги ўринларда – йирик қарздорлар) рўйхатини тасдиқлаш;
йирик қарздорлар томонидан жалб қилинаётган банк кредити ёки ташқи қарз ҳисобидан молиялаштирилиши таклиф этилаётган лойиҳа бўйича тақдимотларни кўриб чиқиш;
банк кредити ёки ташқи қарзларнинг жалб этилишини маъқуллаш ёки рад этиш бўйича қарорлар қабул қилиш ҳамда ушбу маблағлар ҳисобидан молиялаштирилган лойиҳалар натижадорлигини ўрганиш;
йирик қарздорларнинг молиявий ҳолатини мунтазам мониторинг қилиш ҳамда молиявий ҳолати ёмонлашганда уларни молиявий соғломлаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш.
2. Қуйидагилар:
Йирик қарздорлар билан боғлиқ хатарларни бошқариш бўйича мувофиқлаштирувчи комиссия таркиби 1-иловага** мувофиқ;
Ўзбекистон иқтисодиёти учун тизимли аҳамиятга эга йирик корхоналар томонидан банк кредити ва ташқи қарзларни жалб қилиш тартиби тўғрисидаги низом 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
3. 2026 йил 1 январдан бошлаб йирик қарздорлар томонидан банк кредити ва ташқи қарзларни жалб қилиш, улардан фойдаланиш ва уларнинг миқдорини мақбуллаштиришни мониторинг қилишнинг қуйидаги механизмлари жорий этилсин:
йирик қарздорларни уларнинг молиявий ҳолатига кўра «паст хатарли», «ўрта хатарли» ва «юқори хатарли» гуруҳларга тоифалаш ҳамда ушбу тоифалардан келиб чиққан ҳолда, уларга банк кредити ва ташқи қарз ажратишнинг тартибини белгилаш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан банк кредити ва ташқи қарзлар бўйича йирик қарздорлар мажбуриятларнинг бажарилиши юзасидан даврий мониторингни амалга ошириш;
йирик қарздорларнинг йил якуни бўйича молия-хўжалик фаолиятини халқаро аудиторлик тармоқларига ва халқаро уюшмаларига аъзо бўлган аудиторлик ташкилотлари томонидан аудиторлик текширувидан ўтказиш, мазкур қарор қабул қилинган санадан олдин танлаб олинган аудиторлик ташкилотлари бундан мустасно;
қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳолларда, йирик қарздорларнинг молиявий қарзлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асосларини ва бошқа ҳужжатларини ваколатли органларда экспертизадан ўтказишда Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг молиявий қарзни жалб этиш бўйича ижобий хулосаси ёки унинг хабардор қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилгандан кейин амалга ошириш;
йирик қарздорларнинг банк кредити ва ташқи қарзлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳалар, ташқи қарз битимлари ва кредит шартномалари бўйича мажбуриятларининг бажарилиши билан боғлиқ бўлган маълумотлари ҳар чорак якуни билан Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг ишчи органига тақдим этиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг тегишли ишчи органи томонидан йирик қарздорларнинг амалдаги ташқи қарз битимлари ва кредит шартномаларининг молиявий шартларига (ковенантларига) риоя этишини мониторинг қилиш;
йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати ёмонлашиб, улар томонидан жалб этилган молиявий қарзлар бўйича битимлар шартлари лозим даражада бажарилмаганда, Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг қарздорларга нисбатан мазкур қарор билан белгиланган ваколат доирасида тегишли чора-тадбирларни назарда тутувчи қарорни қабул қилиши;
Мувофиқлаштирувчи комиссия тасдиқлаган алоҳида мониторингни талаб этувчи тизимли аҳамиятга эга йирик қарздорлар рўйхатига киритилган йирик қарздорлар томонидан чораклик молиявий ҳисоботларни тақдим этиш талабини ўрнатиш;
масъулияти чекланган жамиятлар шаклидаги йирик қарздорлар томонидан банк кредитлари ва ташқи қарзларни жалб этишга уларнинг ташкилий-ҳуқуқий шаклини акциядорлик жамиятларига ўзгартирган ҳамда фаолиятини акциядорлик жамиятлари тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ташкил этган ҳолларда рухсат этиш.
4. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги Марказий банк билан биргаликда 2026 йил 1 сентябрга қадар тўғридан-тўғри шартнома асосида халқаро консалтинг компаниясини жалб этиб, унинг техник кўмаги билан йирик қарздорларнинг фаолият соҳаси, ҳудуди, лойиҳаларнинг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, корхоналарнинг молиявий ҳолати бўйича хатар даражасини бухгалтерия ҳисобининг миллий ва халқаро стандартлари талаблари доирасида баҳолаш қўлланмасини ишлаб чиқсин.
Мувофиқлаштирувчи комиссияга мазкур қўлланмани тасдиқлаш ваколати берилсин.
5. Вазирлар Маҳкамасининг «Давлат иштирокидаги корхоналар томонидан ташқи қарзларни жалб қилиш тартибини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2022 йил 9 мартдаги 107-сон қарори 2026 йил 1 январдан ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
6. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари – иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А.Қўчқоров ҳамда Марказий банк раиси Т.А.Ишметов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири
А.АРИПОВ.
Тошкент ш.,
2025 йил 24 октябрь
670-сон.
ЎзР ВМнинг 2025 йил 24 октябрдаги 670-сон қарорига
2-ИЛОВА
ЎЗБЕКИСТОН ИҚТИСОДИЁТИ УЧУН ТИЗИМЛИ АҲАМИЯТГА ЭГА ЙИРИК КОРХОНАЛАР ТОМОНИДАН БАНК КРЕДИТИ ВА ТАШҚИ ҚАРЗЛАРНИ ЖАЛБ ҚИЛИШ ТАРТИБИ ТЎҒРИСИДА
НИЗОМ
1-БОБ. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
1. Ушбу Низом Ўзбекистон иқтисодиёти учун тизимли аҳамиятга эга йирик корхоналар, уларга тегишли бўлган корхоналар ва уларга ўзаро алоқадор корхоналар гуруҳи (кейинги ўринларда – йирик қарздорлар) томонидан банк кредити ва ташқи қарзларни жалб қилишни назорат ва мониторинг қилиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низом талаблари тижорат банклари олдида кредит мажбуриятларга эга бўлмаган, давлат кафолатисиз ташқи қарзни жалб қилмоқчи бўлган хусусий корхоналарга нисбатан татбиқ этилмайди.
3. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
ишчи орган – Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (давлат иштирокидаги корхоналар томонидан ташқи қарзларни жалб этиш бўйича) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (барча йирик корхоналар, уларга алоқадор корхоналар гуруҳи томонидан банк кредитларини жалб этиш бўйича);
йирик қарздор – мамлакат иқтисодиёти учун тизимли аҳамиятга эга, молиявий қарзлари қолдиғи 50 миллион АҚШ доллари эквиваленти миқдоридан кам бўлмаган, юридик шахс мақомига эга йирик бир қарз олувчи, ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи ёки таркибидаги корхоналар (тижорат банклари бундан мустасно);
кўмаклашувчи идоралар – Мувофиқлаштирувчи комиссия ва ишчи органни фаолиятида зарур бўлган йирик қарздорларга оид маълумотлар билан таъминлашда, улар ўртасида алоқалар ўрнатишда, зарур ҳолларда учрашувлар ташкил этишда ёрдам берувчи вазирлик ва идоралар;
лойиҳа – иқтисодий, ижтимоий ва бошқа фойда олиш учун ўзаро боғлиқ бўлган тадбирлар мажмуи;
лойиҳа концепцияси (паспорти) – лойиҳа номи, мазмуни, иштирокчилари, мақсади, амалга ошириш муддатлари, қиймати, молиялаштириш манбалари, лойиҳанинг техник-иқтисодий асослари мавжудлигини, самарадорлиги ва кутилаётган натижаларни ўз ичига олувчи ҳужжат;
лойиҳа ташаббускори – янги лойиҳани ёки жорий фаолиятни молиялаштириш мақсадида молиявий қарзларни жалб қилиш бўйича таклифларни ишлаб чиқувчи ҳамда амалга оширувчи юридик шахс, давлат иштирокидаги ёки давлат иштироки бўлмаган корхона;
масъул ташкилот – ишчи орган ва йирик қарздор ўртасидаги муносабатларни ҳамда ҳужжатлар алмашинувини мувофиқлаштирувчи орган;
молиявий қарз – корхона томонидан олинган банк кредити (кредит, унинг фойдаланилмаган қисми, лизинг, банк кафолати, факторинг ва аккредитивлар), хорижий молия институтларидан жалб этилган ташқи қарз, эмиссия қилинган облигациялар ва бошқа молиявий қарз (заём)лар бўйича мажбуриятлар.
4. Ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи назорат асосида вужудга келади ҳамда қарздорлар қуйидаги ҳолларда назорат асосида ўзаро алоқадор бўлади:
а) юридик шахслар ўртасида, агар:
бир юридик шахс бевосита ёки билвосита, якка тартибда ёки биргаликда ҳаракат қилувчи шахслар гуруҳи таркибида бошқа юридик шахс устав капиталининг 20 фоизи ва ундан ортиғига эгалик қилса ёки эгаликни назорат қилса;
бир юридик шахс бошқа юридик шахсни назорат қилса;
юридик шахслар учинчи шахснинг ёки у билан биргаликда ҳаракат қилувчи шахсларнинг назорати остида бўлса;
юридик шахслар асосан иштирокчиларнинг (акциядорларнинг) ёки бошқарув органларининг бир хил таркибига эга бўлса;
б) жисмоний ва юридик шахслар ўртасида, агар:
жисмоний шахс бевосита ёки билвосита, якка тартибда ёки биргаликда фаолият кўрсатувчи шахслар гуруҳи таркибида, юридик шахс устав капиталининг 20 фоиз ва ундан ортиғига эгалик қилса ёки эгаликни назорат қилса;
жисмоний шахс юридик шахсни назорат қилса;
жисмоний шахс юридик шахс кузатув кенгаши, бошқаруви аъзоси бўлса ёки мансабдор шахси ҳисобланса;
жисмоний шахсда юридик шахс устав капиталининг 20 фоизи ва ундан ортиғига эгалик қиладиган ёки эгаликни назорат қиладиган бошқа юридик шахсга нисбатан раҳбарлик ваколати бўлса;
жисмоний шахснинг юридик шахс назоратни амалга оширадиган бошқа юридик шахсда бошқарувга оид ваколатлари мавжуд бўлса;
мазкур кичик бандда келтирилган жисмоний шахсларнинг яқин қариндошлари бўлса.
5. Икки ёки ундан ортиқ қарздорлар фақат давлат бошқаруви органлари (маҳаллий ёки хорижий), шунингдек, Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси ёки халқаро тараққиёт банклари томонидан назорат асосида ўзаро алоқадор бўлса, улар ўзаро алоқадор қарз олувчилар ҳисобланмайди.
6. Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан йирик қарздорлар рўйхати тасдиқлангандан сўнг улар:
3 ой ичида ташкилий-ҳуқуқий шаклини акциядорлик жамиятлари тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ акциядорлик жамияти кўринишида ташкил этишлари;
ҳар чоракда бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари асосида тузилган чораклик молиявий ҳисобот шаклларини (бухгалтерия баланси, молиявий натижалар тўғрисида ҳисобот, хусусий капитал тўғрисида ҳисобот, пул оқимлари тўғрисида ҳисобот ҳамда молиявий ҳисоботга изоҳлар) ёки молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида тузилган чораклик молиявий ҳисобот шаклларини (молиявий ҳолат тўғрисида ҳисобот, фойда ёки зарар ва бошқа умумлашган даромад тўғрисида ҳисобот, хусусий капиталдаги ўзгаришлар тўғрисида ҳисобот, пул маблағлари ҳаракати тўғрисида ҳисобот ҳамда молиявий ҳисоботга изоҳлар) тақдим этишлари лозим.
7. Ташқи қарзлар, облигациялар ва бошқа молиявий қарзларни жалб қилмоқчи бўлган йирик қарздорлар учун корхонанинг юқори ташкилоти (корхонанинг ўзи), шунингдек, йирик қарздорларга хизмат кўрсатувчи тижорат банк(лар)и кредити жалб қилмоқчи бўлган йирик қарздорлар учун масъул ташкилот ҳисобланади.
2-БОБ. МУВОФИҚЛАШТИРУВЧИ КОМИССИЯ, ИШЧИ ОРГАН ВА КОМИССИЯ КОТИБИНИНГ ВАЗИФАЛАРИ
8. Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг вазифалари:
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки вакилларидан иборат ишчи органлар томонидан тақдим этилган таҳлилий маълумотлар ва рўйхат асосида бир йилда бир марта йирик қарздорлар рўйхатини тасдиқлайди;
йирик қарздорлар томонидан жалб қилинаётган молиявий қарзлар ҳисобидан молиялаштирилиши таклиф этилаётган лойиҳа ташаббускорлари тақдимотларини кўриб чиқади;
молиявий қарзни жалб қилишни маъқуллаш ёки рад этиш бўйича қарор қабул қилади;
молиялаштирилган лойиҳа натижадорлиги бўйича тегишли ишчи органнинг бу борадаги ахборотларини эшитади;
йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражаси тўғрисидаги ишчи орган томонидан тайёрланган маълумотларни кўриб чиқади ва ҳисоботларни эшитади;
йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати ёмонлашиб, улар томонидан жалб этилган қарзлар бўйича битимлар шартлари лозим даражада бажарилмаганда, қарздорларга нисбатан ваколат доирасида тегишли қарор қабул қилади.
9. Мувофиқлаштирувчи комиссия қарори билан йирик қарздорлар рўйхати тасдиқлангандан сўнг 3 иш кунидан кечиктирмай:
рўйхатдаги йирик қарздорлар тегишли ишчи орган томонидан ёзма, шу жумладан, электрон шаклда хабардор қилинади;
йирик қарздорлар рўйхати тегишли ишчи органнинг расмий сайтларида эълон қилинади ва доимий янгилаб борилади.
10. Ишчи органнинг вазифалари:
а) Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги вакилларидан иборат ишчи орган:
бир йилда бир марта Мувофиқлаштирувчи комиссияга ҳукумат кафолати асосида жалб қилинган ташқи қарз бўйича мажбуриятлари мавжуд давлат иштирокидаги корхоналар рўйхатини тақдим этади;
давлат иштирокидаги корхоналардан ташқи қарзлар ҳисобидан молиялаштирилиши таклиф этилаётган лойиҳа бўйича тегишли маълумотларни ушбу Низом доирасида қабул қилиб олади;
ташқи қарзни жалб қилиш учун мурожаат қилган давлат иштирокидаги корхоналарнинг молиявий ҳолатини таҳлил қилади ва тегишли таклифни ишлаб чиқади;
давлат иштирокидаги корхоналарнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражасини инобатга олган ҳолда улар томонидан ташқи қарзларни жалб қилиш бўйича таклифларни Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритади;
Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан тасдиқланган ташқи қарзни жалб қилишнинг молиявий шартлари ва қарз юки юқори миқдорларини масъул ташкилотга етказади;
Мувофиқлаштирувчи комиссия кун тартибига давлат иштирокидаги корхоналарнинг ташқи қарзлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳага доир масалаларини кўриб чиқиш бўйича таклифлар киритади;
ҳар чоракда камида бир марта Мувофиқлаштирувчи комиссияга қабул қилинган қарорларнинг ижроси юзасидан чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 15-санасига қадар ҳисобот тақдим этади;
давлат иштирокидаги корхоналарнинг ташқи қарзларни жалб қилишида масъул ташкилот томонидан Мувофиқлаштирувчи комиссияни хабардор қилиш учун тақдим этилган маълумотларни 10 иш кунида Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг навбатдаги йиғилишига маълумот учун киритиб боради;
давлат иштирокидаги корхоналарнинг ташқи қарзларни жалб қилиши бўйича масъул ташкилот томонидан Мувофиқлаштирувчи комиссия рухсатини олиш учун тақдим этилган ҳужжатларни 15 иш кунида Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритади;
давлат иштирокидаги корхоналар томонидан жалб қилинган ташқи қарзлар ҳисобига молиялаштирилган лойиҳанинг натижадорлиги, уларнинг ўзини ўзи оқлаши ва бизнес режа (ТИА) кўрсаткичларининг бажарилиши бўйича таҳлиллар ҳамда мажбуриятларнинг бажарилиши билан боғлиқ бўлган бошқа маълумотлар тақдим этилгандан сўнг 10 иш кунида маълумотларни умумлаштирган ҳолда Мувофиқлаштирувчи комиссияга ахборот киритади;
давлат иштирокидаги корхоналар томонидан ташқи қарзлар бўйича битимларнинг молиявий шартлари (ковенантлари)га риоя этилишини мониторинг қилади ва Мувофиқлаштирувчи комиссияга ҳар чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 15-санасига қадар ҳисобот киритиб боради;
давлат иштирокидаги корхоналар бўйича хатарлар таҳлилини доимий (чораклик) янгилаб боради ва улар бўйича ягона маълумотлар базасини яратади;
б) Ўзбекистон Республикаси Марказий банки вакилларидан иборат ишчи орган:
бир йилда бир марта Мувофиқлаштирувчи комиссияга банк кредити (кредит, унинг фойдаланилмаган қисми, лизинг, банк кафолати, факторинг ва аккредитивлар) ва ҳукумат кафолатисиз жалб қилинган ташқи қарз бўйича мажбуриятга эга йирик қарздорлар тўлиқ рўйхатини тақдим этади;
йирик қарздорлар томонидан жалб қилинаётган молиявий қарзлар ҳисобидан молиялаштирилиши таклиф этилаётган лойиҳа бўйича тегишли маълумотларни масъул ташкилотлардан ушбу Низом доирасида қабул қилиб олади;
молиявий қарзларни жалб этаётган йирик қарздорлар молиявий ҳолатини таҳлил қилади ва тегишли таклиф ишлаб чиқади;
йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражасини инобатга олган ҳолда, улар томонидан молиявий қарзлар жалб этиш бўйича таклифларни Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритади;
Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг молиявий қарзларни жалб этишнинг молиявий шартлари ва қарз юки юқори миқдорларини белгилаш тўғрисидаги қарорларини масъул ташкилотга етказади;
ҳар чоракда камида бир марта Мувофиқлаштирувчи комиссияга қабул қилинган қарорларнинг ижроси бўйича чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 15-санасига қадар ҳисобот тақдим этади;
йирик қарздорларнинг молиявий қарзларни жалб қилишида масъул ташкилот томонидан Мувофиқлаштирувчи комиссияни хабардор қилиш учун тақдим этилган маълумотларни 10 иш кунида Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг навбатдаги йиғилишига маълумот учун киритиб боради;
йирик қарздорларнинг молиявий қарзларни жалб этиши бўйича масъул ташкилот томонидан Мувофиқлаштирувчи комиссия рухсатини олиш учун тақдим этилган ҳужжатларни 15 иш кунида Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритади;
йирик қарздорлар томонидан жалб этилган молиявий қарзлар ҳисобига молиялаштирилган лойиҳанинг натижадорлиги, уларнинг ўзини ўзи оқлаши ва бизнес режа (ТИА) кўрсаткичларининг бажарилиши бўйича таҳлиллар ҳамда мажбуриятларнинг бажарилиши билан боғлиқ бўлган бошқа маълумотлар тақдим этилгандан сўнг 10 иш кунида маълумотларни умумлаштирган ҳолда Мувофиқлаштирувчи комиссияга ахборот киритади;
йирик қарздорлар томонидан молиявий қарзлар бўйича битимларнинг шартларига риоя этилишини мониторинг қилади ва Мувофиқлаштирувчи комиссияга ҳар чоракда чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 15-санасига қадар ҳисобот киритиб боради;
йирик қарздорлар бўйича хатарлар таҳлилини доимий (чораклик) янгилаб боради ва улар бўйича ягона маълумотлар базасини яратади.
11. Қуйидагилар Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг котибининг асосий вазифалари ҳисобланади:
навбатдаги мажлиснинг дастлабки кун тартибини тайёрлаш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия мажлислари учун зарур материаллар тўлиқ ва ўз вақтида тайёрланишини назорат қилиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия аъзоларини, мажлисни ўтказиш санаси, вақти, жойи ва кўриладиган масалалар тўғрисида хабардор қилиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия аъзолари ва мажлисга таклиф этилган шахсларни белгиланган муддатда маълумотлар билан таъминлаш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия мажлиси кун тартибини юритиш ҳамда мажлисларда иштирок этиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан қабул килинган қарорларни белгиланган тартибда расмийлаштириш ҳамда рўйхатга олиш китобида қайд этиш ва уларнинг бажарилиш ҳисобини юритиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия мажлисида кўриб чиқилиб, қабул қилинган қарор ва тайёрланган (имзоланган) қарор матнлари ўзаро мувофиқлигини назорат қилиш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия қарорларини масъул ташкилотларга етказиш;
масъул ташкилотлар томонидан Мувофиқлаштирувчи комиссия қарори билан юкланган вазифалар ўз вақтида бажарилишини таҳлил (назорат) қилиш, ижроси кечикаётган вазифалар ҳисобини юритиш ва Комиссия раисига ҳар ой маълумот киритиб бориш;
Мувофиқлаштирувчи комиссия муҳокамасига киритилган масалалар билан боғлиқ барча ҳужжатларни (билдиришнома, кун тартиби, Мувофиқлаштирувчи комиссия қарори ва кўчирмаларнинг асл нусхаларини) сақлаш ва уларни доимий сақланишини таъминлаш учун белгиланган тартибда ишчи органнинг архивига топшириш.
Мувофиқлаштирувчи комиссия мажлисларининг техник тайёргарлиги ҳамда қарорларнинг ижроси Мувофиқлаштирувчи комиссия котиби томонидан назорат қилинади.
3-БОБ. ЙИРИК ҚАРЗДОРЛАР ТОМОНИДАН МОЛИЯВИЙ ҚАРЗЛАРНИ ЖАЛБ ҚИЛИШ ВА ХАТАРЛАРНИ АНИҚЛАШ ТАРТИБИ
12. Йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражасидан келиб чиқиб, йирик қарздорлар томонидан молиявий қарзлар ушбу Низомга 1-иловадаги*** схемага мувофиқ Мувофиқлаштирувчи комиссия рухсати билан ёки уни хабардор қилган ҳолда жалб қилинади.
13. Йирик қарздорларнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражаси «паст хатарли», «ўрта хатарли» ва «юқори хатарли» деб тоифаланади.
Халқаро консалтинг компаниясининг техник кўмаги асосида йирик қарздорларнинг фаолият соҳаси, ҳудуди, лойиҳаларнинг хусусиятларидан келиб чиқиб, корхоналарнинг молиявий ҳолати бўйича хатар даражасини баҳолаш қўлланмаси ишлаб чиқилиб, Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан тасдиқлангунга қадар хатар даражаси ушбу Низомга 2 ва 3-иловаларида*** келтирилган формулалар ва тизимдан фойдаланган ҳолда аниқланади.
14. Молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражасини аниқлашда фойдаланадиган маълумотлар қуйидаги кўмаклашувчи идоралар томонидан ишчи органга идоралараро электрон ҳужжат айланиш воситасида тақдим этилади:
а) Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси томонидан:
корхоналарнинг бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари асосида тузилган йиллик молиявий ҳисобот шакллари (бухгалтерия баланси, молиявий натижалар тўғрисида ҳисобот, хусусий капитал тўғрисида ҳисобот, пул оқимлари тўғрисида ҳисобот ва молиявий ҳисоботга изоҳлар) ва молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига асосан тузилган йиллик молиявий ҳисобот шакллари (молиявий ҳолат тўғрисида ҳисобот, фойда ёки зарар ва бошқа умумлашган даромад тўғрисида ҳисобот, хусусий капиталдаги ўзгаришлар тўғрисида ҳисобот, пул маблағлари ҳаракати тўғрисида ҳисобот ва молиявий ҳисоботга изоҳлар);
олинган мақсадли маблағлардан фойдаланганлик бўйича ҳисобот;
б) Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси томонидан корхоналар фаолияти ва уларнинг молиявий аҳволи тўғрисида ҳисобот шакллари (ташкилот хўжалик фаолиятининг асосий кўрсаткичлари ва ташкилот фаолияти тўғрисида ҳисоботлар);
в) тижорат банклари томонидан кредит ҳужжатлари (кредит ҳисобидан молиялаштирилаётган лойиҳа бўйича бизнес режа (ТИА), кредит ажратиш юзасидан банк хулосаси, кредит ажратиш юзасидан тегишли ваколатли органининг қарори, кредит ҳисобидан молиялаштирилган лойиҳа натижадорлиги бўйича мониторинг далолатномаси).
15. Давлат иштирокидаги корхоналарнинг молиявий ҳолати бўйича хатарлар даражаси тўғрисидаги бошқа маълумотлар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлигининг ахборот тизимида очиладиган уларнинг шахсий кабинети орқали олинади.
16. Йирик қарздорларнинг хатарлар даражаси 100 баллик рейтинг тизимида баҳоланади. Бунда корхоналар рейтинг натижаси 60 баллдан паст бўлганда – «юқори хатарли», 60 баллдан 80 баллгача бўлганда – «ўрта хатарли» ва 80 баллдан 100 баллгача бўлганда – «паст хатарли» деб тоифаланади.
17. Йирик қарздорларнинг тоифаси:
«юқори хатарли» бўлганда, жалб қилинаётган янги молиявий қарз миқдори мавжуд молиявий қарзлари қолдиғининг 1 фоизидан ёки 5 миллион АҚШ доллари эквивалентидан ошган ҳолларда;
«ўрта хатарли» бўлганда, жалб қилинаётган янги молиявий қарз миқдори мавжуд молиявий қарзлари қолдиғининг 5 фоизидан ёки 20 миллион АҚШ доллари эквивалентидан ошган ҳолларда;
амалдаги молиявий қарзлар бўйича битимларнинг молиявий шартлари (ковенантлари) бузилган ҳолларда, улар бартараф этилгунга қадар;
молия йили учун халқаро рейтинг агентликлари томонидан берилган баҳо аввалги йилги баҳога нисбатан пастлаган тақдирда, Мувофиқлаштирувчи комиссия рухсати асосида молиявий қарзлар жалб этилади.
18. Йирик қарздорларнинг тоифаси:
«паст хатарли» бўлганда, жалб этилаётган янги молиявий қарз миқдоридан қатъи назар;
«ўрта хатарли» бўлганда, жалб қилинаётган янги молиявий қарз миқдори мавжуд молиявий қарзлари қолдиғининг 5 фоизидан ёки 20 миллион АҚШ доллари эквивалентидан кам бўлган ҳолларда;
«юқори хатарли» бўлганда, жалб қилинаётган янги молиявий қарз миқдори мавжуд молиявий қарзлар қолдиғининг 1 фоизидан ёки 5 миллион АҚШ доллари эквивалентидан кам бўлган ҳолларда Мувофиқлаштирувчи комиссияни хабардор қилган ҳолда молиявий қарзлар жалб этилади.
19. Йирик қарздорларнинг Мувофиқлаштирувчи комиссияни хабардор қилиш учун йирик қарздор бошқарув органининг молиявий қарзларни жалб этиш тўғрисидаги қарори ёки йирик қарздорга молиявий қарзлар тақдим этиш тўғрисидаги тижорат банки ваколатли органининг қарори қабул қилинган санадан бошлаб 5 иш кунида масъул ташкилот томонидан молиявий қарз суммаси, уни жалб қилиш шартлари ва ишлатиш мақсадлари ҳақидаги маълумотлар тегишли ишчи органга тақдим этилади.
4-БОБ. ЙИРИК ҚАРЗДОРЛАР ТОМОНИДАН МОЛИЯВИЙ ҚАРЗЛАРНИ ЖАЛБ ҚИЛИШДА МУВОФИҚЛАШТИРУВЧИ КОМИССИЯ РУХСАТИНИ ОЛИШ ТАРТИБИ
20. Йирик қарздорлар молиявий қарзларни жалб қилишда Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг рухсатини олиш учун масъул ташкилот орқали ишчи органга қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
молиявий қарзларни жалб этиш тўғрисида ариза;
ушбу Низомга 4-иловага*** мувофиқ шаклда лойиҳа концепцияси (паспорти);
ҳисобот йили якуни бўйича аудиторлик ташкилоти хулосаси нусхаси;
йирик қарздор бошқарув органининг молиявий қарзларни жалб этиш бўйича қарори;
тижорат банки томонидан молиявий қарз тақдим этилганда, банк ваколатли органининг қарори.
Ишчи орган сўровига кўра йирик қарздорнинг молиявий ҳолатига оид бошқа маълумотлар талаб этилиши мумкин.
Тақдим этилган маълумотларнинг ҳаққонийлигига масъул ташкилот жавобгар ҳисобланади.
21. Ишчи орган аризани кўриб чиқиб, унинг натижасига кўра:
ушбу Низомнинг 14-бандида назарда тутилган ҳужжатлар тўлиқ бўлмаганда ёки қўшимча ҳужжатларни ўрганиш талаб этилганда, бу ҳақда 2 иш куни ичида масъул ташкилотни хабардор қилади;
ҳужжатлар тўлиқ бўлганда, 10 иш кунида тегишли ҳужжатларни Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритади.
22. Ишчи орган қуйидаги ҳолларда йирик қарздорлар томонидан молиявий қарзларнинг жалб қилинишини Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритмаган ҳолда рад этиши мумкин:
талаб этилган ҳужжатлар тўлиқ тақдим этилмаганда;
охирги 12 ой давомида йирик қарздорнинг давлат томонидан молиявий қарзлари бўйича ёки Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети олдида ёки банк кредитлари бўйича муддати ўтган қарздорлиги мавжуд бўлса;
йирик қарздорнинг охирги ҳисобот йили учун молиявий ҳисоботининг ишончлилиги ва бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқлиги тўғрисида аудиторлик хулосаси салбий бўлганда.
Ишчи орган йирик қарздор томонидан молиявий қарзларнинг жалб қилинишини Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритмаган ҳолда рад этилгани тўғрисида масъул ташкилотни 5 иш куни муддатида хабардор қилади.
23. Йирик қарздорлар тўғрисидаги молиявий қарзларни жалб қилиш билан боғлиқ ҳужжатлар, хусусан, лойиҳа ва таҳлилий маълумотлар Мувофиқлаштирувчи комиссияга киритилмаган ҳолда рад этилгани тўғрисида ишчи орган томонидан комиссиянинг навбатдаги мажлисида маълумот берилади.
24. Мувофиқлаштирувчи комиссия аъзоларининг камида учдан икки қисми иштирок этганда, комиссия мажлиси ваколатли (кворумга эга) ҳисобланади. Мажлисни ўтказиш учун кворум бўлмаганда, Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг янги мажлис ўтказиш санаси эълон қилинади.
Мувофиқлаштирувчи комиссия аъзолари тақдим этилган ҳужжатларни кўриб чиқиб, рухсат бериш ёки рад этишни ёқлаб овоз беради ҳамда йиғилиш қарори мажлисда иштирок этаётган аъзоларнинг бир овозда маъқуллаши билан қабул қилинади.
25. Мувофиқлаштирувчи комиссия молиявий қарзни жалб қилиш бўйича йирик қарздорнинг ҳужжатлари ва лойиҳаларини кўриб чиқиб, молиявий қарзни жалб қилишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилиши мумкин.
26. Йирик қарздор рад этиш тўғрисидаги қарорга асос бўлган камчиликларни бартараф этгандан сўнг Мувофиқлаштирувчи комиссияга 5 иш кунида қайта мурожаат қилиши мумкин.
27. Мувофиқлаштирувчи комиссия лойиҳаларни кўриб чиқишда қуйидаги устувор мақсадлардан келиб чиқиб, молиявий қарзни жалб қилишга рухсат бериш тўғрисида қарор қабул қилиши мумкин:
ижтимоий-иқтисодий, стратегик аҳамияти ҳамда натижадорлиги ва ўзини ўзи оқлаши;
лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асослари мавжудлиги;
ишлаб чиқариш ва ижтимоий инфратузилмани ривожлантириш;
молиявий қарзлар ҳисобидан молиялаштирилган лойиҳалар натижалари.
28. Йирик қарздорлар томонидан молиявий қарз жалб қилиниши юзасидан Мувофиқлаштирувчи комиссия баёни ишчи орган томонидан тайёрланади, Мувофиқлаштирувчи комиссия аъзолари томонидан 7 иш кун ичида имзоланади ва ишчи орган томонидан 1 иш кунида баёндан кўчирма масъул ташкилотга етказилади.
5-БОБ. ЙИРИК ҚАРЗДОРЛАР ФАОЛИЯТИ ВА ҲОЛАТИНИ МОНИТОРИНГ ҚИЛИШ
29. Молиявий қарзлар қолдиғи бўйича масъул ташкилот ишчи органга ҳар чорак якунидан бошлаб 30 кун ичида, йил якунлари бўйича кейинги молия йилининг 1 мартига қадар қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
лойиҳа доирасида ўтган давр мобайнида амалга оширилган ишларнинг натижадорлиги ва истиқболда амалга ошириладиган режалар бўйича маълумот;
жалб қилинган барча молиявий қарз битимлари, жумладан, хорижий ва миллий валюталарда жалб этилган ташқи ва ички қарзлар, банк кредитлари, кредитларнинг фойдаланилмаган қисми, лизинг, банк кафолати, факторинг, аккредитивлар бўйича асосий қарз (қолдиғи), фоиз ва комиссия тўловлари, шунингдек, муддати ўтган тўловлар кесимида маълумотлар ҳамда улар бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши билан боғлиқ бўлган маълумотлар;
ишчи органнинг сўрови асосида янги жалб қилинган молиявий қарзлар ҳисобидан молиялаштирилган лойиҳа самарадорлиги мониторингини юритиш учун талаб этиладиган статистика ва молиявий маълумотлар.
30. Йирик қарздорлар молиявий ҳолати ёмонлашганда, Мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан уларни молиявий соғломлаштириш бўйича қуйидаги молиявий усуллардан фойдаланиш бўйича тавсиялар берилади:
мавжуд қарзларни тўлаш учун янги, қулайроқ шартларда қарзлар (ташқи ва ички қарз, кредит) олиш;
қарздорликни қайта кўриб чиқиш (муддатини узайтириш, тўлов жадвалини ўзгартириш, фоиз ставкасини пасайтириш, валюта турини ўзгартириши);
корхонада менежмент ўзгариши, ташқи менежер тайинланиши, самарасиз активлар ёки лойиҳаларни тугатиш ва бошқарув тизимини оптималлаштириш;
қарзларни акцияга айлантириш орқали қарзларни камайтириш;
янги акциялар чиқариш, янги инвесторларни киритиш орқали қўшимча капитал жалб қилиш;
кераксиз харажатларни қисқартириш, ресурсларни тежаш орқали ишлаб чиқариш харажатларини оптималлаштириш;
фаолиятсиз активларни сотиш ёки ижарага бериш орқали асосий воситалардан самарали фойдаланиш;
субсидия ва давлат томонидан қўллаб-қувватлаш;
қарздор корхоналар томонидан янги қарз жалб этилиши ва уларнинг давлат дастурлари ҳамда инвестиция лойиҳаларига иштирок этишини чеклаш.
6-БОБ. ЯКУНЛОВЧИ ҚОИДАЛАР
31. Молиявий қарзлар ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳаларга ўзгартириш юқорида кўрсатиб ўтилган тартибда киритилади.
32. Ушбу Низом ижроси жараёнида фойдаланилган маълумотларнинг қонунчиликда белгиланган тартибда сир сақланиши таъминланади.
33. Йирик қарздорлар Мувофиқлаштирувчи комиссиянинг молиявий қарзни жалб қилишни рад этиш тўғрисидаги қароридан норози бўлган тақдирда, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда судга шикоят қилиши мумкин.
34. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб беради.
*Ушбу қарор Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида (lex.uz) эълон қилинган ва 27.10.2025 йилдан кучга кирди.
**Ушбу қарорга 1-илова «Норма маслаҳатчи»да берилмайди. Ҳужжатнинг тўлиқ матни билан «Norma» АҚТ ва nrm.uz сайтида танишиш мумкин.
***Ушбу Низомга 1–4-иловалар «Норма маслаҳатчи»да берилмайди. Ҳужжатнинг тўлиқ матни билан «Norma» АҚТ ва nrm.uz сайтида танишиш мумкин.